Tegenlicht in de herhaling

Inmiddels is het september en is ook het nieuwe clubseizoen weer begonnen! Maar eerst blikken we terug op een onderwerp van afgelopen voorjaar, namelijk 'tegenlicht'. Dit thema stond al eerder in het programma, maar het leek ons mooi om er opnieuw een keer aandacht aan te besteden. 

Een onderwerp herhalen kan natuurlijk helpen om het beter onder de knie te krijgen. Tegenlicht kan in heel veel situaties gebruikt worden; ook bij andere thema's en onderwerpen zien we regelmatig dat er tegenlicht gebruikt wordt. Maar het is een belichtingstechniek die eigen plus- en minpunten heeft.

Het fotograferen met tegenlicht levert namelijk meestal flinke contrasten op en dat is nu typisch een lichtsituatie waarbij er een groot verschil zit tussen wat wij mensen waarnemen en hoe de camera het licht registreert. Als je het goed gebruikt, kan tegenlicht bijzondere, bijna magische resultaten opleveren, maar niet ieder onderwerp leent zich voor het fotograferen met tegenlicht. In de mooie presentatie die Jan Lukas er al eens aan gewijd heeft, wordt dit met voorbeelden duidelijk uitgelegd.  

De foto hierboven is gemaakt door Peter. Het tegenlicht laat het rood van de blaadjes van de klaprozen prachtig oplichten tegen de strakblauwe lucht en ook de harige steeltjes krijgen een mooi lichtrandje. Door de zon precies achter de middelste klaprozen te positioneren wordt overbelichting in het beeld grotendeels voorkomen. Natuurlijk draagt het lage standpunt in combinatie met een groothoek eveneens bij aan een heel sprekend beeld, waarbij de onscherpe bloem rechtsboven extra diepte geeft aan de foto. 

Onderstaande foto is gemaakt door Arina. Ook hier zien we een bloem waar het zonlicht prachtig doorheen speelt, maar nu valt de positie van de zon geheel buiten beeld. Dit zorgt voor een mooi zacht belichte achtergrond waartegen de harige steeltjes op een fraaie manier tot hun recht komen.  

De volgende foto is eveneens door Arina gemaakt. Nu zijn het vooral de waterdruppeltjes waar het licht mooi doorheen speelt. Tegenlicht komt vaak goed tot zijn recht als er delen van het onderwerp in een bepaalde mate doorschijnend zijn. 

Ruud fotografeerde eveneens bloemen waar het zonlicht mooi doorheen schijnt. Het is echter de vliegende hommel die de show steelt: de zon laat de vleugeltjes oplichten en de snelle vleugelslag laat zelfs lichtstreepjes achter in de lucht.  

Jan Ploeger ontdekte een wilde tuin met veel groen, waarin de blaadjes van deze paarse bloem opvallend oplichten in de zon: 

Dat er niet altijd fel zonlicht nodig is om met tegenlicht te werken, zien we in de volgende foto, die gemaakt is door Tina. In de mist vormt de zon een lichte bol op de achtergrond waartegen het bloesempje fraai afsteekt als silhouet.  

Beate zette hier de zon rechtstreeks in beeld. Het felle tegenlicht laat de gekleurde vlaggetjes en het tere groen van de net ontluikende boomblaadjes mooi oplichten. Er is ook een flinke lensflare in beeld die prima past bij het onderwerp. Het silhouet van de kerk zorgt voor een evenwichtige compositie: 

Ook Jan Ploeger fotografeerde een gebouw met tegenlicht: de Koepoort in Middelburg (met door de poort heen in de achtergrond het topje van de Lange Jan!). De takken van de bomen vormen een prettig lichtgroen kader dat de massieve vorm van het gebouw wat verzacht:

Ronald fotografeerde molen 'Nooitgedacht" in Arnemuiden tegen het licht in. Hier zie je dat het contrast bij tegenlicht erg groot kan zijn: doordat de molen zelf en ook de bomen veel van het licht blokkeren, vormen deze beeldelementen vooral silhouetten en zijn de schaduwen behoorlijk donker geworden. Het zijn vooral de lucht en de oplichtende randen in het groen die kleur geven aan het beeld. Ook de wolken in de lucht zorgen voor enige dynamiek in de compositie. 

In de volgende foto van Ruud is eveneens een hard contrast te zien. Door de zon precies langs de rand van de lantaarn te positioneren, ontstaat een mooie stervorm. Het licht schijnt een beetje door het glas heen en het tegenlicht laat ook de spinnenwebben fraai oplichten. Door de vrij stevige bewerking ontstaat er echter wel een 'halo' (onnatuurlijk lichte rand) langs de randen van de paal.  

Theo fotografeert over het algemeen met oudere, analoge camera's en creëert hiermee heel bijzondere beelden. In dit geval heeft hij twee foto's over elkaar gelegd om tot dit speciale effect te komen. In de zwart-witfoto in de achtergrond zien we het profiel van een vrouw, waar mooi zacht licht vanaf schuin achter op valt. Eroverheen ligt een negatief waarin een roos te zien is, zodat een extra  'tegenlichtachtig' effect ontstaat. 

Berrie fotografeert veel in en bij musea. Het bijzondere gebouw op de volgende foto behoort bij het Vitra Design-museum in Duitsland dat een heel bijzondere architectuur heeft. We zien het gebouw vanaf de schaduwkant waardoor er koele blauwe tinten ontstaan en het 'zwevende' deel een schaduw werpt bij de entree. Omdat de buitenkant van het gebouw wit is, ontstaan hierin geen donkere schaduwen. In de lucht is nog een heel lichte lensflare te zien, doordat een invallend zonnestraaltje gereflecteerd wordt in het frontelement van de lens. 

Ook de volgende foto is gemaakt door Berrie. Nu zorgt het felle zonlicht voor lijnen en een fraaie vlakverdeling in het beeld. Soms kan dit soort harde licht voor dichtgelopen schaduwen zorgen, maar in dit geval werkt de witte muur als een reflectiescherm zodat details en lijnen duidelijk zichtbaar blijven.  

We blijven in Duitsland met deze foto van Tina. Passanten in een winkelstraat in Hameln maken lange schaduwen op de bestrating in het lage zonlicht. Het contrast is vrij hard en dat pakt in zwart-wit vaak prima uit. De personen lopen niet allemaal dezelfde richting op, waardoor de timing van de foto belangrijk was. Prettig daarbij is dat de schaduwen goed afzonderlijk te onderscheiden zijn. De foto is gemaakt met een flinke groothoeklens, waardoor de lijnen richting de randen van het beeld schuiner gaan lopen, hetgeen extra dynamiek toevoegt aan de compositie.     

In de volgende foto, gemaakt door Berry, spelen schaduwen eveneens de hoofdrol. In dit geval is de lucht en de achtergrond buiten beeld gelaten, waardoor een vrij minimalistische compositie is ontstaan. De meeste Zeeuwen zullen herkennen wat er in beeld staat: schaduwen van paalhoofden (golfbrekers) die op veel Noordzee-stranden in Zeeland te zien zijn. Leuk detail is de open mosselschelp in het zand die een prettig aandachtspunt in het beeld vormt.   

Door met tegenlicht in de richting van het water te fotograferen ontstaat een mooie schittering op de golven. De paalhoofden en het langsvarende schip vormen hierin fraaie silhouetten. Natuurlijk lichten ook de dunne wolken mooi op in de lucht. Dit klassieke Zeeuwse landschap is eveneens door Berry vastgelegd.

Ook Beate fotografeerde langs het strand met tegenlicht, bij een heel laagstaande zon. Vooral het natte zand in de voorgrond reflecteert heel mooi het warme zonlicht, waardoor de bijzondere structuren en patronen extra benadrukt worden. De foto is perfect getimed: paard en ruiter bevinden zich precies in het licht van de zon waardoor een magische sfeer ontstaat. Het schip in de achtergrond en de fraaie wolken maken de compositie compleet.

Deze nieuwsgierige struisvogel is vastgelegd door Peter. Het fotograferen van dieren met tegenlicht levert niet altijd de meest optimale belichting op, maar in dit geval is het een heel goede keus: het pluis langs de kop en hals van het dier licht prachtig op en er zit nog voldoende detail in de schaduwen. Zou je dit dier met 'meelicht' fotograferen, dan resulteert dat waarschijnlijk een veel alledaagser plaatje. 

De volgende foto van Ronald laat goed zien welke problemen tegenlicht kan opleveren. Door de zon zelf in beeld te nemen ontstaat een overbelichte - uitgebeten - plek in beeld die achteraf niet meer te corrigeren valt. De zon is namelijk een enorm sterke lichtbron, waar we met onze camera-instellingen over het algemeen niet goed op kunnen belichten. Meestal kunnen we er met onze ogen dan ook niet tegenin kijken, tenzij er enige bewolking voor zit of de zon heel laag aan de hemel staat. En zelfs dan is het contrast vaak nog steeds te groot voor de camera om zowel hooglichten als schaduwen gedetailleerd belicht vast te leggen. 

De zon staat hier relatief hoog aan de hemel, waardoor het licht erg hard en fel is. Recht tegen een felle zon in kijken en fotograferen kan schade geven aan je ogen en wellicht ook aan de sensor van de camera, ga hier dus voorzichtig mee om! Lichte plekken in beeld trekken veel aandacht en zo'n uitgebeten vlek van de zon overheerst dus snel het beeld. Het levert vaak tevens veel lensflare op, hetgeen soms wel leuk kan zijn, maar het is ook moeilijk om het effect ervan goed onder controle te houden.

De bomen staan hier vol in het blad en laten weinig licht door, wat voor veel schaduw zorgt die resulteert in een vrij groot en donker vlak in beeld. In dit geval was het beter geweest om een mooi gevormde losstaande boom op te zoeken, zodat je deze als duidelijk silhouet in je foto zou kunnen gebruiken. Zeker in de winter en het vroege voorjaar, wanneer er weinig blad aan de bomen zit, kan dit prachtige vormen (schaduwen en silhouetten) opleveren.  

Door de zon zelf geheel of deels ergens achter (bijvoorbeeld een boom) te laten vallen, voorkom je meestal sterk overbelichte vlekken in de foto. Een andere optie is om meer in te zoomen op details, zoals een tak met mooie groene bladeren; rechtsboven is te zien hoe fraai het zonlicht door de groene bladeren heen kan schijnen.